De veertigdagentijd, de periode voorafgaande aan Pasen, begint direct na carnaval op Aswoensdag. Dit jaar valt die dag op 17 februari. Er zijn dan overal in het land kerkelijke vieringen, soms in oecumenisch verband. De dienst heeft als kernmoment het ontvangen van een 'askruisje'. Vroeger kregen mensen, als teken van vergankelijkheid, over het hoofd as gestrooid. In later tijd werd dit vervangen door het askruisje op het voorhoofd. De as is afkomstig van de palmtakken die het jaar daarvoor op de Palmzondag werden uitgereikt en nu zijn verbrand.

De viering op Aswoensdag is een uitnodiging aan iedereen om de tijd naar Pasen bewust te beleven, om te 'vasten'. Vasten dan niet zozeer in de beperkte betekenis van minder eten en drinken (hoewel dat voor de meesten van ons geen kwaad kan); meer in de zin van vragen op je af laten komen die te maken hebben met vasthouden en loslaten. Wat is de moeite waard, waar wil ik aandacht aan besteden, vasthoudend mee om gaan en wat vind ik verspilling van energie, op geen enkele manier de moeite waard, wat kan ik maar beter loslaten? Vaak wordt in de viering op Aswoensdag gelezen over aalmoezen geven, bidden en vasten (zie Matteüs 6), als een omspeling van dat bezig te zijn met wezenlijke vragen. 'Het is een goede zaak om je geloof van tijd tot tijd wat af te stoffen', zei een Norbertijn eens tegen mij. Tijd nemen om je te bezinnen op de weg die Jezus ging naar Jeruzalem en wat zijn weg te betekenen heeft voor de weg die je zelf wil of moet gaan.

Ik ken gezinnen waar men in deze periode een 'viertafel' in de kamer heeft staan, met symbolische voorwerpen en kaarsen. Paarse kaarsen worden ontstoken voor de nood van de wereld, witte kaarsen als teken van dankbaarheid. Sommigen laten in de veertigdagentijd een avond de televisie uit en gebruiken de vrijgekomen tijd voor een bezoek of het schrijven van een brief. Waar soberder wordt gegeten, betekent dit vaak ook geld sparen voor een bepaald vastenproject. In diverse kerken zijn er maaltijden van soep, brood en water (in de Handwegkerk op de dinsdagen 16, 23 en 30 maart). Bezinning op je eigen consumptiepatroon kan geen kwaad.

Zeker in protestantse kring is niet iedereen bekend met Aswoensdag en het ritueel van een askruisje. Maar ik ken ook heel wat plaatsen waar men al jaren als katholieken en protestanten gezamenlijk de veertigdagentijd ingaat.